Weblog

Op naar een écht duurzame energietransitie – hier en elders in de wereld

"Het leven naast een kopermijn in Zambia is zwaar. Het water is vervuild en het werk in de mijn is onderbetaald. Dit terwijl het koper dat uit de vervuilende mijnen komt, wordt gebruikt in de productie van duurzame energiewinning en vervoer, zoals in windmolens en elektrische auto’s." Maria van der Heide, senior beleidsadviseur MVO en natuurlijke bronnen bij ActionAid, roept op om ervoor te zorgen dat de energietransitie niet alleen duurzaam is, maar ook eerlijk: hier en elders.

Kinderen lopen langs mijn in Zambia

Schoolgaande kinderen uit de Kankoyo-gemeenschap, bij Mufulira in de koperregio van Zambia. De Kankoyo-gemeenschap lijdt onder de vervuiling en overlast van de kopermijn waar zij naast woont.

Overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben zich de afgelopen maanden flink ingezet om in Nederland tot ambitieuze afspraken te komen om klimaatverandering te stoppen. De grote lijnen van het Klimaatakkoord liggen nu op tafel. Wat echter vaak vergeten wordt - nu ook in het Klimaatakkoord - is dat de aanpak van klimaatverandering in Nederland ook gevolgen heeft buiten onze landsgrenzen. Zoals in de koperregio in Zambia, of in andere landen in Afrika en Latijns Amerika waar we grondstoffen vandaan halen voor ónze transitie. Hoe kunnen we zorgen dat deze transitie voor iedereen gunstig uitpakt?

Grondstofwinning voor windmolens, zonnepanelen nog niet duurzaam

De overstap van het gebruik van vervuilende fossiele brandstoffen naar duurzaam vervoer en energieopwekking is van groot belang om de klimaatdoelen te halen. Grondstoffen als kobalt en koper zijn nodig voor de bouw van windmolens, zonnepanelen en elektrische auto’s. De winning van deze grondstoffen gaat helaas vaak gepaard met grote risico’s voor mens en milieu elders in de wereld. In Zambia storten huizen in als gevolg van de koperwinning en mensen worden ziek van de vervuiling van de mijnen. In de kobaltmijnen in Congo is uitbuiting en kinderarbeid aan de orde van de dag.

Bedrijven in Nederland die deze grondstoffen gebruiken, hebben een kans maar ook een verantwoordelijkheid om na te gaan hoe de mineralen in hun technologieën gemijnd zijn. Het is belangrijk dat zij mijnbouwbedrijven oproepen om mensenrechten en milieustandaarden te respecteren en zo de sector te verduurzamen.

Biobrandstoffen verdringen voedsel

Ook het gebruik van biobrandstoffen, als alternatief voor fossiele brandstoffen, zorgt elders voor problemen. Voor de productie van deze brandstoffen uit gewassen zoals soja, oliepalm of suikerriet zijn namelijk grote stukken land nodig. Te vaak leidt dit tot landroof in ontwikkelingslanden. Land dat boeren en boerinnen hard nodig hebben voor voedselproductie. Van Tanzania tot Sierra Leone: er zijn vele voorbeelden waarbij duizenden tegelijk de dupe werden van biobrandstofprojecten voor de Europese markt. Daarnaast draagt het vaak niet bij aan reductie van CO2-uitstoot, bijvoorbeeld omdat bossen worden gekapt om elders voedsel te produceren. In het Klimaatakkoord komt deze zorg gelukkig naar voren, maar een duidelijke oplossing wordt niet gegeven. Duurzame biobrandstoffen worden genoemd, maar de definitie blijft een vraagteken.

Klimaatdoelstellingen en de duurzame ontwikkelingsdoelen hand in hand

Echt duurzaam is de transitie pas als het zowel met milieu als sociale factoren rekening houdt, in Nederland en daarbuiten. En laat dat laatste nou net de kern zijn van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen die in 2015 werden afgesproken met alle landen in de Verenigde Naties. Deze doelen gaan over het aanpakken van klimaatverandering, maar ook over het beëindigen van armoede en ongelijkheid in de wereld.

Mijn oproep aan de betrokkenen bij het Klimaatakkoord: Kijk ook naar deze doelen en maak afspraken over hoe de sociale en internationale impact van ons klimaatbeleid worden onderzocht en aangepakt. Want, klimaatverandering raakt ons allemaal, maar ook de aanpak ervan gaat over landsgrenzen heen, zoals hierboven al uitgelegd. Laten we ervoor zorgen dat deze doelen niet strijdig zijn, maar hand in hand gaan. Op naar een écht duurzame energietransitie!

Maria van der Heide

portret Maria van der Heide

Maria van der Heide

Maria van der Heide is senior beleidsadviseur corporate accountability & natural resources bij ActionAid. Zij richt zich op het tegengaan van misstanden in de mijnbouwsector in Sub-Sahara-Afrika. Specifieke aandacht gaat hierbij uit naar gemeenschappen die worden getroffen door grondstoffenwinning. ActionAid publiceerde in januari 2018 het rapport 'Human Rights in Wind Turbine Supply Chains' over risico’s voor mens en milieu in de grondstoffenketens van windturbines.

Reactie toevoegen

U kunt hier een reactie plaatsen. Ongepaste reacties worden niet geplaatst. Uw reactie mag maximaal 2000 karakters tellen.

Uw reactie mag maximaal 2000 karakters lang zijn.

Reacties

  • Laat het klimaatakkoord de synergie met migratie pakken.
    Het huidige klimaatakkoord op hoofdlijnen, heeft nog geen internationale dimensie.
    Dat is een indicatie dat de partijen aan tafel alleen naar hun eigen belang keken.

    De grote lijn is echter, er zit al te veel CO2 in de lucht, en er komt nog meer bij, omdat overal ter wereld, fossiele brandstof zonder CO2 afvang verstookt wordt.
    In Nederland ligt de techniek, CCS op de plank. ontwikkeld met 800 miljoen EUR, omdat onze kolencentrales het moeten krijgen.
    Het IPCC concludeert ook dat er nog zo vel CO2 gaat bij komen dat CCS daarom heel hard nodig is.
    Daarom moeten regeringen niet wachten op "de markt" maar de techniek voor CO2 afvang verplicht stellen, want het is Best Available Technology.
    En welk land kan daar het beste mee beginnen dan het super gereguleerde Nederland?
    Daarmee kunnen we naast onze CCS techniek ook onze governance exporteren.
    Het IPCC concludeert verder dat er negatieve CO2 uitstoot nodig is, want het overschot aan CP2 verdwijnt niet vanzelf.
    Daarvoor is bijvoorbeeld nieuw geteelde biomassa nodig.

    Hier zit de synergie met migratie.
    Klimaat vluchtelingen willen nu naar Europa.
    Maar Europa kan Noord Afrika helpen zich te ontwikkelen als grote producent van biomassa. Met heel veel aantrekkelijke welvaart en banen als resultaat.
    Zo verdienen de mensen in Noord Afrika hun welvaart, met de teelt en verkoop van biomassa aan Europese centrales. Die stoken het op in kolencentrales met CCS, en legen de CO2 eeuwig vast.
    De nieuwe aanplant legt zelf ook al CO2 vast, ook permanent in de bodem.
    Europa heeft dus een dubbel belang om Noord Afrika te helpen, meer zoet water uit de Middellandse Zee te produceren. Voor mensen, en een groener, productiever en welvarender Noord Afrika.

    Zie het plaatje in dit blog
    http://www.duurzamebrabanders.nl/blog/2018/06/migration-the-solution-is-more-prosperity-northern-africa-bio-energy-for-europe/

    Van: Henk Daalder, ingenieur en lid van het FNV leden parlement | 29-08-2018, 03:47

  • Beste Maria,
    In bijna alle apparaten zit koper.
    Dus op zich heeft de winning van koper niets met het klimaatakkoord te maken. Je remt het klimaatakkoord af als je in het akkoord wilt regelen ook de koperwinning eerlijker wordt.
    In de Nederlandse energietransitie zijn het vooral Nederlandse huishoudens die onnodig benadeeld worden door bedrijven en milieuclubs, en overheden.
    DAAR moeten we actie tegen voeren want de onderhandelende partijen leggen de kosten te gemakkelijk bij huishoudens. Want door de energietransitie eerlijker te maken voor ons, huishoudens, zal de transitie sneller gaan, en hebben bedrijven meer omzet en werk.
    Bijvoorbeeld met Salderen voor de meter. En de gemiste energiebelasting ophalen met een vliegtax en door bedrijven meer te laten betalen, dat is een eerlijke transitie.

    Maar ik ben het wel met je eens dat dat de mensen die koper erts uit een mijn halen, daar eerlijk voor betaald moeten worden.
    En dat certificering van grondstoffen daar een effectieve aanpak voor is. Jammer dat je niet naar goede voorbeelden verwijst.

    Je vergeet ook te wijzen op de relatieve welvaart winst die een mijn oplevert voor de regio. De kinderen op de foto gaan naar school, want die is er. Scholing is belangrijk, ook voor het mijnbedrijf.
    En ook om lokale mensen de kennis en vaardigheden te geven om op te staan tegen vervuiling van hun gebied.

    Een van de oplossingen is dat ook voor een mijn bedrijf in een arm land Best Available Technology, de norm moet zijn.

    Apparaten worden ontwikkeld door ingenieurs, die maken daarbij prijs prestatie afwegingen. Als een apparaat beter werkt met minder koper, dan komt er minder koper in een apparaat.
    Een voorbeeld zijn de motortjes voor drones, die moeten licht zijn, en daarom zijn er motortjes ontwikkeld met minder koperdraad.
    Hoogspanningslijnen worden bijvoorbeeld van aluminium gemaakt, dat is goedkoper dan koper.

    Van: Henk Daalder, ingenieur en lid van het FNV leden parlement | 29-08-2018, 03:32

  • Beste Maria,
    Ik ben het helemaal met je eens dat de transitie naar een duurzame energie transitie ook met milieu en sociale factoren rekening moet houden.
    Het is echter onjuist om te zeggen dat dit bij biomassa en biobrandstoffen nog niet gebeurt. Juist daar hebben we zeer zorgvuldig gekeken hoe de productie duurzaam plaats kan vinden en ook hoe we dit met certificering systemen kunnen bewaken. Nederland loopt daarin voorop en kan dat ook internationaal uitdragen.
    Recent zijn door FAO, IRENA en IEA Bioenergy de perspectieven van bioenergie, biobrandstoffen en biobased economy in kaart gebracht. Mits op duurzame wijze geimplementeerd kan dit groeien, en die IEA scenario's laten zien dat het ook zal moeten groeien met een factor 3, willen we een klimaat neutrale energievoorziening in 2050 bereiken.
    http://www.ieabioenergy.com/publications/bioenergy-for-sustainable-development/
    http://www.ieabioenergy.com/publications/technology-roadmap-delivering-sustainable-bioenergy/

    Van: Kees Kwant | 27-08-2018, 11:43

  • Prachtig artikel, en erg relevant.

    Een "ongemakkelijke waarheid" is dat het juist voor het zo ver mogelijk omlaag dringen van de kosten van groene technologie van belang is om zoveel mogelijk grondstoffen en (half)producten in te kopen uit lage lonen landen. Het verbeteren van de milieuregelgeving en arbeidsomstandigheden in die landen staat dus op gespannen voet met onze doelstellingen op het gebied van kostenverlaging. Als wij zelf onze groene technologie zouden moeten gaan maken, in ons eigen land met onze eigen arbeid en grondstoffen, dan zouden de kosten explosief stijgen! En het wordt alleen maar erger wanneer er we erg veel wind/zon gaan opstellen waardoor we steeds vaker energie zullen moeten gaan 'dumpen', want dat betekent in effect dat we minder opbrengst halen bij gelijkblijvende kosten. De druk op nóg verdere kostenverlaging neemt daardoor alleen maar toe. Dit is een duivels dilemma!

    Er is gelukkig wel een uitweg uit dit dilemma. We kunnen op grote schaal overstappen op kernenergie, zodat we minder biomassa of groene technologie hoeven te importeren. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is kernenergie veel goedkoper dan het opvoeren van het aandeel windenergie op zee. (20 €/tonCO2 versus 160 €/tonCO2).
    http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2018-kosten-energie-en-klimaattransitie-in-2030-update-2018_3241.pdf Kernenergie is bovendien een technologie die we zélf kunnen bouwen zonder dat de kosten de pan uit rijzen. Energie voor Nederlanders, van Nederlanders! We zijn dan niet meer afhankelijk van goedkope import.

    Het is ontzettend belangrijk dat de energietransitie eerlijk verloopt, en daarbij hoort het terugdringen van de noodzaak van voortdurende kostenverlaging van "groene" grondstoffen en technologie in landen waar toch al nauwelijks sprake is van sociale- of milieuwetgeving. Door zélf schone energie te produceren met behulp van kernenergie kunnen we de import van "groene" technologie drastisch beperken!

    Van: ir j van dorp | 24-08-2018, 15:47

  • Terechte punten. In het vernieuwde actieplan "beleidscoherentie voor ontwikkeling" heeft minister Kaag namens het kabinet als een van de doelen opgenomen dat klimaatbeleid niet moet leiden tot mogelijke negatieve gevolgen voor de voedselproductie, toegang tot water, bossen en biodiversiteit in ontwikkelingslanden. Zie ook https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/07/13/kamerbrief-over-herziening-actieplan-en-jaarrapportage-beleidscoherentie-samenhang-ontwikkeling

    Van: Frank van der Vleuten | 24-08-2018, 09:35